Stefan Batory na Uniwersytecie Krakowskim

29 listopada 1578 r. król Stefan Batory zawitał na Uniwersytet Krakowski, wysłuchał dysputy teologicznej w Collegium Maius i zwiedził jej bibliotekę. Uczoność mistrzów, wspaniałość księgozbioru i instrumentów matematycznych wzbudziły podziw króla. Zaowocowało to nadaniem Uniwersytetowi prepozytury w kolegiacie św. Floriana. Batorego kojarzymy zwykle jako wybitnego wodza, tymczasem był on także człowiekiem o wysokiej kulturze humanistycznej. Studiował krótko na uniwersytecie w Padwie, znał świetnie łacinę, niemiecki i włoski,  był znawcą historii. Interesował się edukacją i pragnął jej reform. Niejako w odpowiedzi na oczekiwania monarchy Uniwersytet przeprowadził w 1579 r. reformę Wydziału Filozoficznego wprowadzając nowe podręczniki i lektury humanistyczne.

W widoczny sposób wizyta na uczelni na krótko zbliżyła do siebie króla i krakowskich profesorów. Początkowo Uniwersytet był wstrzemięźliwie nastawiony do Batorego. Jego kandydaturę na tron polski poparł tylko ze względu na Annę Jagiellonkę i przywiązanie do dynastii fundatorów. Co prawda w 1576 r. Batory będąc w Krakowie odwiedził Collegium Maius, ale był to gest kurtuazyjny. Zaraz potem, w latach 1577-1578 król wraz z Janem Zamoyskim układał tajne plany założenia w Krakowie konkurencyjnej humanistycznej uczelni wyższej – Kolegium Królewskiego, na wzór paryskiego Collège Royale. Przedsięwzięcie to się nie powiodło. Także zbliżenie z Uniwersytetem Krakowskim okazało się nietrwałe. Król nadzieję na reformę i rozwój edukacji pokładał w zakonie jezuitów. Wyrazem tego było założenie jezuickiego Uniwersytetu Wileńskiego w 1578 r. – drugiej po Krakowie wyższej uczelni w Rzeczypospolitej – oraz ulokowanie jezuitów przy parafii św. Szczepana w Krakowie, gdzie chcieli rozwijać swoją akcję szkolną. Tymczasem krakowska profesura widziała w zakonie groźnego konkurenta. Panowanie Batorego w symboliczny sposób otworzyło w dziejach  Uniwersytetu Krakowskiego niezwykle burzliwą epokę zmagań z jezuitami o pozycję w szkolnictwie.

Na zdjęciu ozdobny wpis w księdze gości Uniwersytetu Krakowskiego, tzw. księdze królewskiej, z informacją o wizycie króla Stefana Batorego w 1576 r. i z autografem monarchy (Biblioteka Jagiellońska, rkps 1795, s. 5).

Autor: dr Maciej Zdanek.

 

Data opublikowania: 29.11.2017
Osoba publikująca: Maciej Zborek

Koordynatorzy

dr hab. Maciej Zdanek

tel. (12) 663 35 39

maciej.zdanek@uj.edu.pl

 

dr hab. Przemysław M. Żukowski

tel. (12) 663 35 37

p.m.zukowski@uj.edu.pl